Urząd Miasta Zabrze

Dofinansowanie - Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Treść główna

Pomniki, tablice, miejsca pamięci

Rozmiar tekstu: A A A

Pomnik upamiętniający tragedię w Kopalni Makoszowy

Pomnik autorstwa Oliwii Dybioch został odsłonięty 31 sierpnia 2008 roku, w 50. rocznicę pożaru w kopalni Makoszowy. Zginęło wówczas 72 górników, a 87 zostało poważnie zatrutych gazem.

Lokalizacja obiektu:

ul. Makoszowska w Zabrzu, naprzeciw bramy głównej kopalni Sośnica - Makoszowy.

 

Tablica pamiątkowa upamiętniająca Polską Szkołę w Mikulczycach, która przetrwała do wybuchu II wojny światowej

Tablicę odsłonięto 2 października 1962 roku. Najdłużej, bo przez 16 lat - a więc do wybuchu II wojny światowej - przetrwała Szkoła Polska w Mikulczycach. Pięć lat po odsłonięciu tablicy, we wrześniu 1967 roku, w jednej z klas została otwarta izba muzealna, wyposażona w eksponaty obrazujące historię walki o polskość tej szkoły.

Lokalizacja obiektu:

ul. Ogórka 1 w Zabrzu, Szkoła Podstawowa nr 26.

Tablica pamiątkowa upamiętniająca towarzysza Romana Nowaka

„W tym miejscu w 1924 roku od kul sługusów kapitalistycznych w walce o wyzwolenie klasy robotniczej zginął towarzysz Roman Nowak. Cześć jego pamięci” – głosi treść tablicy, która powstała w 1924 r.

Lokalizacja obiektu:

ul. Kasprowicza 14/róg Hagera w Zabrzu.

Tablica pamiątkowa upamiętniająca zdobycie szturmem budynku

2 maja 1921 roku Kompania Zaborska wojsk Powstańczych pod dowództwem porucznika W. Czecha zdobyła szturmem budynek, zajęty przez policję niemiecką.

Lokalizacja obiektu:

tablica umiejscowiona jest na budynku znajdującym się naprzeciw Elektrociepłowni Zabrze, przy ul. Wolności 385.

Tablica pamiątkowa w hołdzie bohaterom Armii Radzieckiej i Ludowego Wojska Polskiego

Tablicę odsłonięto 8 maja 1975 roku, w 30. rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem. Jej fundatorem jest społeczeństwo miasta Zabrze.

Lokalizacja obiektu:

ul. gen. de Gaulle’a 17 – Dom Muzyki i Tańca.

Tablica pamiątkowa upamiętniającą wizytę Gen. Charlesa de Gaulle’a

„W tym domu Prezydent Republiki Francuskiej Gen. Charles de Gaulle dnia 9 września 1967 powiedział: Niech żyje Zabrze najbardziej śląskie ze wszystkich śląskich miast, czyli najbardziej polskie ze wszystkich polskich miast. W dowód trwałej pamięci mieszkańcy Zabrza 1984 rok” – głosi napis na tablicy zlokalizowanej na Domu Muzyki i Tańca. Tablicę odsłonięto w 1984 roku, a fundatorami są mieszkańcy Zabrza.

Lokalizacja obiektu:

ul. Gen.de Gaulle’a 17 w Zabrzu, Dom Muzyki i Tańca.

Tablica pamiątkowa w hołdzie Pawłowi Dubielowi

„Paweł Dubiel 6.XII.1902 – 11.XI. 1980. Syn ziemi śląskiej, uczestnik powstań śląskich, więzień obozów koncentracyjnych, członek najwyższych władz SD, poseł na sejm PRL, prezydent miasta Zabrze 1945 – 1950. I Prezydentowi Miasta w 40-lecie wyzwolenia MGN, MKSD i Prezydent Miasta Zabrze 1985-03-19”. Tablicę o tej treści można znaleźć na budynku przy ul. Powstańców Śląskich 5-7 w Zabrzu, I piętro Urzędu Miejskiego w Zabrzu. Została ona odsłonięta 19 marca 1985 roku, a ufundowana przez Prezydenta Miasta Zabrze.

Tablica pamiątkowa w hołdzie poległym synom miasta Zabrza w trzech Powstaniach Śląskich

Tablica został odsłonięta w 26. rocznicę II Powstania Śląskiego w 1947 roku.
„Za wolność Górnego Śląska polegli synowie miasta Zabrza w trzech Powstaniach Śląskich”. Tablica jest spisem 39 nazwisk poległych bohaterów.

Lokalizacja obiektu:

ul. Powstańców Śląskich 5-7 w Zabrzu, Urząd Miejski w Zabrzu II piętro.

Tablica pamiątkowa w hołdzie Józefowi Nawratowi, adiutantowi batalionu szturmowego

Tablica została odsłonięta 1946 roku, a ufundowana przez grupę byłych weteranów Powstań Śląskich. W czasie walk w III Powstaniu Śląskim z dnia 2 na 3 maja 1921 roku przy zdobywaniu gmachu, w którym mieściła się kompania bojówkarzy niemieckich, poległ adiutant batalionu szturmowego Józef Nawrat.

Lokalizacja obiektu:

ul. Wolności 215.

Tablica pamiątkowa, upamiętniająca działalność Powiatowego Komisariatu Plebiscytowego oraz Polskiej Rady Ludowej

„W tym gmachu mieściła się w latach 1918-1920 Polska Rada Ludowa, a w czasie 1920/21 Powiatowy Komisariat Plebiscytowy. Prezesem Rady Ludowej był dr Bronisław Hager. W czasie Powstań Śląskich mieściła się tu Powiatowa Komenda Wojsk Powstańczych pod dow. Płk Szędzielorza Fryderyka”.

Lokalizacja obiektu:

ul. Powstańców Śląskich 2/róg Wolności.

Tablica pamiątkowa upamiętniająca walki z policją niemiecką w 1921 roku

„W dniu 3-go maja 1921 r. toczyły się tu walki przeciw policji niemieckiej, w wyniku których I kompania szturmowa wojsk powst. pod dow. Por. Wierciocha Jana rozbroiła całą załogę policji niemieckiej”.

Lokalizacja obiektu:

ul. Piastowska 11.

Tablica pamiątkowa, upamiętniająca 10. rocznicę powrotu Zabrza do macierzy

„Dla upamiętnienia 10-tej rocznicy powrotu miasta Zabrze do macierzy polskiej. Społeczeństwo miasta Zabrze 24.I.1945 – 24.I.1955”.

Lokalizacja obiektu:

ul. Wolności 286.

Tablica pamiątkowa upamiętniająca biura polskiej organizacji ZZP

„Tu mieściły się biura polskiej organizacji robotniczej ZZP skąd kierowano strajkami proletariatu polskiego. Na czele ruchu stanął Paweł Dubiel, zamordowany w 1941 roku w hitlerowskim obozie koncentracyjnym Dachau. W czasie 3 Powst. Śl. była tu ekspozytura Polskiej Komendy miasta Zabrze”.

Lokalizacja obiektu:

ul. Dubiela 1.

Pomnik Karola Miarki

Odsłonięcia pomnika „Karolowi Miarce 1824 – 1882 Społeczeństwo Zabrza” dokonał płk Jerzy Ziętek, ówczesny przewodniczący W.R.N. w Katowicach 2.X.1958 r.

Lokalizacja obiektu:

ul. K. Miarki/róg ul. Powstańców Śląskich.

Pomnik Józefa Lompy

Odsłonięcia pomnika„Wielkiemu patriocie śląskiemu Józefowi Lompie społeczeństwo Biskupic” dokonał 1.12.1957 r. Jerzy Fusiecki, ówczesny działacz kulturalny.

Lokalizacja obiektu:

Zabrze – Biskupice ul. Bytomska.

Płyta pamiątkowa upamiętniająca osoby, które zginęły w walce o wyzwolenie narodowe i społeczne

„1919-1921 1939-1945 w walce o wyzwolenie narodowe i społeczne Ziemi Śląskiej zginęli…” Tablica upamiętniająca 10 osób zlokalizowana jest na rogu ul. Szymały i Sejmowej. Odsłonięta została w 1946 r. przez weteranów Powstań Śląskich.

Płyta powstańców śląskich na zbiorowej mogile

Mogiła znajduje się w Mikulczycach przy ul. Gogolińskiej (park im. G. Zapolskiej). Tablica na grobie głosi: „Za wolność i polskość Górnego Śląska polegli Synowie Gminy Mikulczyce w III Powstaniu Śląskim w roku 1921. Cześć ich pamięci”. Na tablicy wyryto nazwiska 34 osób, które zostały tam pochowane. Tablica powstała w 1925 r.

Pomnik nad zbiorową mogiłą

Pomnik znajduje się w Pawłowie przy ul. Rogoźnickiej. Został wykonany dla upamiętnienia poległych w Powstaniach Śląskich oraz pomordowanych w hitlerowskich obozach koncentracyjnych w latach 1939-1945. Został ufundowany w 1955 r. przez społeczeństwo Pawłowa oraz koło ZBOWiD-u w Pawłowie.

Grób zbiorowy 6 powstańców z płytą stalową

Mogiła znajduje się na terenie cmentarza parafialnego przy ul. St. Wyszyńskiego. Treść tablicy, odsłoniętej w 1946 r. przez koło byłego Związku Weteranów Powstań Śląskich w Rokitnicy, informuje, że „Za wolność i demokrację polegli Powstańcy Śląscy w 1919-1921. Cześć ich pamięci”.

Pomnik Poległych Powstańców Śląskich

Powstał w 1947 r. z inicjatywy Zarządu Powiatowego Byłych Powstańców Śląskich na cmentarzy parafii św. Andrzeja przy ul. Wolności 191. Napis na tablicy głosi: „Cześć i chwała bohaterskim synom miasta Zabrza poległym za wolność i połączenie Śląska z Polską w Powstaniach Śląskich 91919, 1920, 1921)”. Upamiętniono w ten sposób 43 osoby.

Zbiorowe groby żołnierzy, w tym „Żołnierz nieznany”

Mogiły znajdują się na terenie cmentarza parafialnego w Rokitnicy przy ul. St. Wyszyńskiego.

Groby żołnierzy

16 mogił znajduje się na cmentarzu par. św. Józefa przy ul. Czołgistów. Spoczywają w nich żołnierze, którzy zginęli przy rozminowywaniu miasta 18 lipca 1945 roku.

Cmentarz Żołnierzy Radzieckich

34 mogiły zbiorowe znajdują się w lesie komunalnym na terenie os. Janek. Na bramie widnieje napis „Cmentarz Jeńców Radzieckich”, zaś napis na obelisku głosi: „Tu spoczywają w bezimiennych mogiłach jeńcy radzieccy zamęczeni przez hitlerowców w czasie II wojny światowej na terenie KWK Makoszowy. Cześć ich pamięci”. Cmentarz powstał w latach 1945 – 1948 z inicjatywy dyrekcji i załogi KWK Makoszowy.

Groby 5 powstańców śląskich

Znajdują się na terenie cmentarza par. Bożego Ciała w Zabrzu – Kończycach przy ul. Paderewskiego.

Pomnik Kombatanta Polskiego

„Kombatantom Polskim walczącym w obronie i o wyzwolenie Francji w latach 1939 – 1945. Replika dzieła Andre Grecka odsłoniętego w styczniu 1978 r. na Placu Warszawy w Paryżu. Zabrze, maj 1980 r.”. Pomnik na skwerze przed Domem Muzyki i Tańca jest darem władz miejskich Paryża i repliką wykonaną przez zabrzańskiego artystę plastyka Stanisława Szczykutowicza.

Pomnik W. Pstrowskiego

Znajduje się na skwerze przy ul. 3 Maja/róg św. Floriana. „Wincentemu Pstrowskiemu bohaterowi górniczego trudu w 30-lecie socjalistycznego współzawodnictwa pracy społeczeństwo województwa katowickiego. Zabrze 1977 r.”. Odsłonięcia pomnika w 1978 r. dokonał ówczesny I sekretarz KWPZPR w Katowicach Zdzisław Grudzień. Autorem pomnika jest prof. M. Konieczny, zaś fundatorem ówczesna KM PZPR.

Obelisk z płytą pamiątkową upamiętniający powstańców śląskich

Zlokalizowany jest w Zabrzu – Kończycach przy ul. Paderewskiego. Napis na obelisku głosi: „Cześć poległym w Powstaniach Śląskich oraz pomordowanym w hitlerowskich obozach koncentracyjnych”. Obelisk został wzniesiony dla uczczenia pamięci poległych w Powstaniach Śląskich 1919 – 1921 w obronie Śląska w 1939 r. oraz zamordowanych bezpośrednio po wyzwoleniu w 1945 r.”.

Obelisk Powstańców Śląskich

Zlokalizowany jest przy ul. Końcowej (Śliwy)/róg ul. Wolności. Ma formę granitowego głazu z Krzyżem Powstańców Śląskich.

Pomnik Bohaterstwa Poległych w Bitwie o Monte Cassino Żołnierzy 2 Korpusu Wojska Polskiego we Włoszech

Napis na pomniku, zlokalizowanym przy Alejach Monte Cassino, głosi: „Swoim synom poległym pod Monte Cassino w walce o wolną i niepodległą Polskę 1944-1989 Społeczeństwo Ziemi Śląskiej” (poniżej: 59 nazwisk żołnierzy II Korpusu Wojska Polskiego we Włoszech), „Arcybiskupowi Józefowi Gawlinie 1892-1964 wielkiemu synowi Kościoła i Śląska, Biskupowi Polowemu Wojsk Polskich, opiekunowi emigracji w 45. rocznicę zakończenia II wojny światowej – Rodacy”. Akt erekcyjny podpisano 18.05.1989 r. Fundatorem pomnika był Społeczny Komitet Budowy, inicjatorem – prof. dr hab. Witold Żdanowicz, zaś projektantem – Zygmunt Brachmański.

Obelisk ku pamięci zmarłych i poległych w latach 1939 – 1956 mieszkańców Pawłowa

Treść tablicy, umiejscowionej na terenie cmentarza parafialnego przy ul. Rogoźnickiej w Pawłowie, głosi ”Pamięci zmarłym i poległym w latach 1939 – 1956 patriotom polskim i mieszkańcom Pawłowa wieczna cześć i chwała”.

Tablica pamiątkowa na dawnej siedzibie KPP

Tablica, zlokalizowana przy ul. Kasprowicza 1 w Biskupicach, przypomina, że „W tym domu w latach 1926 – 33 miał siedzibę Komitet Obwodowy Komunistycznej Partii Polski. Przebywali tu m. innymi wybitni działacze KPP tow. Henrykowski, Lange, Kolski. Zabrze w grudniu 1958 KM PZPR w Zabrzu”.

 

Tablica upamiętniająca Gminę Żydowską

Napis na tablicy, zlokalizowanej przy ul. Brysza, głosi: „Pamięci Gminy Żydowskiej Zabrze (Hindenburg) unicestwionej przez niemieckich nazistów w czasie holokaustu. W tym miejscu stała zbudowana w 1872 roku synagoga, spalona w „Noc Kryształową” 9/10 listopada 1938 roku. „Pamiętaj, co ci uczynił Amalek po drodze gdyś wyszedł z Egiptu” – (Deuteronomium Rozdz. 25 wer. 17). Pomnik powstał dzięki staraniom Ernsta Shmuela Schindlera i został ustanowiony przez Gminę Zabrze w 1998 roku”. Fundatorem tablicy, którą odsłonięto 7.07.1998 r. w obecności Gigeona Greifa z Instytutu Yad Vashem i rabina Michaela Schudricha, jest Gmina Zabrze.

Tablica upamiętniająca protest w sprawie obrony języka polskiego

Napis na tablicy, zlokalizowanej na budynku Teatru Nowego przy pl. Teatralnym, głosi: „W tym budynku w marcu 1939 r. miał miejsce protest ludności polskiej miasta Zabrza przeciwko rugowaniu języka polskiego z życia publicznego. Pamięci Polaków w Zabrzu, którzy żyli, działali, cierpieli i zginęli w walce o Polskę. Zabrze w 30-lecie powrotu do macierzy”. Tablicę ufundowano w 1975 roku.

Tablica upamiętniająca poległych strażaków

Zlokalizowana jest w budynku Państwowej Straży Pożarnej przy ul. Stalmacha 22. Jest dedykowana pamięci tych, którzy „Polegli ratując życie i mienie Ogn. Poż. Jan Czypczar lat 59, St. Str. Bernard Szweda lat 21, Str. Joachim Gajdzik lat 20, Str. Mirosław Śmiałek lat 21. Cześć ich pamięci K.R.S.P. Zabrze – 1978”. Fundatorem tablicy jest Komenda Rejonowa Straży Pożarnych w Zabrzu przy pomocy miejscowego społeczeństwa. Autorem natomiast Zygmunt Broszka.

Grób Powstańców Śląskich

Zlokalizowany jest na terenie cmentarza par. św. Jana Chrzciciela przy ul. Bytomskiej 37. Tablica nagrobna głosi: „Polegli za tę co nie zginęła. Chwała Powstańcom Śląskim”. W mogile pochowano 6 powstańców.

Tablica upamiętniająca internowanych

Umiejscowiona jest na placu kościelnym przy parafii św. Jadwigi (ul. Wolności 504). Jej treść głosi: „Pierwszy krok do zrzucenia niewoli jest odważyć się być wolnym /T. Kościuszko/ Internowanym w latach 1981/82 w tutejszym więzieniu NSZZ „Solidarność” Zarząd Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, Stowarzyszenie Represjonowanych w Stanie Wojennym Regionu Śląsko-Dąbrowskiego”. Tablica została wmurowana 13 grudnia 2003 r.

Głaz granitowy

Ustawiony jest na placu kościelnym parafii św. Anny przy ul. 3 Maja. Napis na nim głosi: „Miłość mocniejsza niż śmierć. Tu złożono ziemię z Cmentarza Łyczakowskiego i Orląt Lwowskich, by pamięć o nich trwała”. Fundatorem głazu w 1999 r. był ks. prałat Józef Kusche.

Tablica upamiętniająca Bitwę pod Monte Cassino

Zlokalizowana jest na terenie Gimnazjum nr 16 przy ul. Szenwalda. Napis głosi: „W 60 rocznicę Bitwy pod Monte Cassino upamiętniając nadanie imienia i poświęcenie sztandaru hołd walczącym żołnierzom składa społeczność Gimnazjum nr 16 im. Bohaterów Monte Cassino”. Tablicę ufundowano w 2004 r.

Tablica pamiątkowa w hołdzie ofiarom komunizmu

Znajduje się przy ul. 3 Maja 19. Została odsłonięta w 2004 r. Jej napis głosi: „W hołdzie ofiarom komunizmu mieszkańcom Zabrza wywiezionym w 1945 r. do łagrów sowieckich oraz represjonowanym żołnierzom – górnikom pracującym przymusowo w kopalniach zabrzańskich w latach 40. i 50. XX wieku Rada Miejska w Zabrzu, Stowarzyszenie Pamięci Tragedii Śląskiej 1945, Związek Represjonowanych Politycznie Żołnierzy Górników A.D. 2004”.

Pomnik Władysława Broniewskiego

Znajduje się w parku im. W. Broniewskiego. Napis przypomina, że: „Władysław Broniewski poeta, rewolucjonista, był wśród górników kop. Zabrze”. Cytat zaś głosi: „Twoja to ziemia twoja na zawsze węgiel, żelazo, stal, Zabrze na przedzie prowadzi Zabrze w socjalistyczną dal”.

Pomnik braterstwa broni

Zlokalizowany jest przy ul. Powstańców Śląskich. Poświęcony został „Bohaterom Armii Radzieckiej i Ludowego Wojska Polskiego zwycięzcom w wojnie z faszyzmem”. Pomnik ufundowało społeczeństwo Zabrza w 1985 r. Jest autorstwa artysty plastyka Stanisława Szczykutowicza.

Grobowiec W. Pstrowskiego

Znajduje się na terenie cmentarza parafialnego przy ul. Czołgistów.

Pomnik górników

Zlokalizowany jest w Mikulczycach w parku im. G. Zapolskiej przy ul. Gogolińskiej. Napis w języku niemieckim głosi: „Zginęli śmiercią górnika jako ofiary swego zawodu w trakcie wiernego spełniania obowiązków 10.1.1923 w czasie pożaru kopalni Abwehr”. Pomnik wzniesiono w 1925 r.

Pomnik ofiarom wojny

Znajduje się na terenie cmentarza ewangelicko-katolickiego przy ul. Cmentarnej. Wykonany w językach polskim i niemieckim napis na nim głosi: „Mieszkańcom naszego miasta, którzy tu w roku 1945 utracili w sposób tragiczny swoje życie, a także wszystkim ofiarom wojny. Ufundowany przez zarząd D.F.K. Zabrze 1997”.

Newsletter

Aktualności miejskie w Twojej poczcie

Zawartość stopki

Projekt i realizacja: